Η μάχη της Δοβίστας

Εάν κάποιος θελήσει να ασχοληθεί με την ιστορία της ανατολικής Μακεδονίας, πολύ γρήγορα θα διαπιστώσει ότι οι γνωστές γραπτές πηγές είναι λίγες και ακόμη λιγότερες είναι οι ολοκληρωμένες μελέτες για συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα.

Η παρατήρηση αυτή δεν αφορά μόνον χρονικά απομεμακρυσμένες περιόδους, αλλά και γεγονότα της νεώτερης ιστορίας μας, όπως είναι ο Μακεδονικός Αγώνας και η μεγάλη αθλιότητα που διέπραξε το βουλγαρικό κράτος με την "Ομηρία" του 1916-18, όπου ο «ανθός» της ελληνικής νεολαίας της ανατολικής Μακεδονίας οδηγήθηκε σε διάφορες βουλγαρικές επαρχίες για καταναγκαστικά έργα.

Ορισμένοι ίσως θεωρήσουν ότι πρόκειται για «χρόνια περασμένα», για γεγονότα που πρέπει να τα «θάψουμε», στο όνομα της φιλίας και της συναδέλφωσης των λαών, αλλά ξεχνούν ότι μόνο η ιστορική μνήμη και η θύμηση αυτών που θυσιάστηκαν για την ελευθερία και την τιμή των επερχόμενων γενεών οδηγούν στην αυτογνωσία των λαών και των κοινωνιών.

Τα τεκταινόμενα κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα στην περιοχή των Σερρών έχουν όλα τα χαρακτηριστικά μίας επικής προσπάθειας της ελληνικής ράτσας να επιβιώσει, αποτινάσσοντας από πάνω της την οθωμανική επικυριαρχία 530 χρόνων, αλλά κυρίως να αντισταθεί στη δόλια μεθόδευση των Βουλγάρων να αλλάξουν τον εθνολογικό χάρτη της περιοχής με φοβερά κακουργήματα, που ευτυχώς έτυχαν της άμεσης απάντησης των Ελλήνων.

Το 1907 σημάδεψε την ιστορία της Δοβίστας και της ευρύτερης περιοχής με κεντρικό μοτίβο την εξολόθρευση του σώματος του καπετάν Ανδρέα Μακούλη και των ηρωικών παλικαριών του στις 14 Ιουλίου του ιδίου έτους.

Αυτό που δεν γνωρίζουν και δεν έχουν συνειδητοποιήσει ποτέ οι Δοβιστιανοί είναι ότι το χωριό τους αποτέλεσε ένα από τα προπύργια του Μακεδονικού Αγώνα στην ανατολική Μακεδονία και λόγω της ιδιάζουσας θέσης του στους πρόποδες του Μενοικίου, στις παρυφές ενός μεγάλου ρέματος και λόγω της αμιγούς σύστασης των κατοίκων του, που διαμορφώθηκε κυρίως από τον 17ο αι. και μετά αν και το χωριό προϋπήρχε τουλάχιστον από τα μέσα του 14ου αι.

Πουθενά ίσως σε ολόκληρη τη Μακεδονία δεν υπήρξε σε τέτοια έκταση εμπλοκή των κατοίκων ενός χωρίου ή μιας κωμόπολης στην μεγάλη υπόθεση του Γένους, γεγονός που καταδεικνύεται από πλήθος στοιχείων αλλά αρκεί η παράθεση ενός και μόνον: Μετά τη μάχη στα υψώματα του χωριού, περισσότεροι από 100 κάτοικοι σύρθηκαν στις φυλακές και πέρασαν από το έκτακτο στρατοδικείο των οθωμανικών αρχών όχι μόνο μετά την «ομολογία» του Θεοδόση Μπουμπούμη αλλά και από το γεγονός ότι οι άντρες του αντάρτικου σώματος κυκλοφορούσαν μέσα στη Δοβίστα, χωρίς να παίρνουν κανένα μέτρο προφύλαξης. Όλοι γνώριζαν την παρουσία τους εκεί και όλοι τους κάλυπταν παρά το γεγονός ότι στην Πεντάπολη, σε απόσταση αναπνοής, υπήρχε σώμα έφιππης τούρκικης χωροφυλακής! Ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ερευνητής της ιστορίας του Μακεδονικού Αγώνα στην ανατολική Μακεδονία είναι η παντελής έλλειψη απομνημονευμάτων από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων. Για τα διαδραματιζόμενα στη Δοβίστα συνέβησαν μερικά πολύ ατυχή γεγονότα, που οδήγησαν στην εξαφάνιση πολλών στοιχείων, που θα μπορούσαν να ρίξουν άπλετο φως στην όλη υπόθεση:

α) Οι αντάρτες, και κατά πάσα πιθανότητα ο Νικόλας Τσιάπος, πριν σκοτωθούν κατέστρεψαν για ευνόητους λόγους όλα τα έγγραφα που είχαν μαζί τους.

β) Ο τότε Έλληνας πρόξενος στις Σέρρες, ο ηρωικός Αντώνιος Σακτούρης αποφάσισε να γράψει απομνημονεύματα 50 χρόνια μετά τα γεγονότα στην περιοχή των Σερρών και αφού οι Γερμανοί είχαν καταστρέψει όλα τα έγγραφα και τις φωτογραφίες, που φύλασσε στο επιταγμένο από τις γερμανικές αρχές σπίτι ίου στην Αθήνα κατά τη διάρκεια της κατοχής. Είναι εμφανής, δικαιολογημένη και ομολογουμένη άλλωστε η αδυναμία του Σακτούρη να θυμηθεί λεπτομέρειες των γεγονότων που συνέβησαν κατά τη διάρκεια του 1907.

γ) Ο Θεοδόσης Μπουμπούμης, το κεντρικό πρόσωπο της τραγωδίας, μετά την αποφυλάκιση του επέστρεψε στο χωριό αλλά ζώντας σε πλήρη ένδεια και υπό το φόβο της αντεκδίκησης αναγκάστηκε να φύγει από τη Δοβίστα και έκτοτε δεν έδωσε σημεία ζωής.

Παρόλα αυτά όμως, τα στοιχεία που συγκεντρώσαμε είναι πολλά και στοιχειοθετούν σε ικανοποιητικό βαθμό όχι μόνον το τι ακριβώς έγινε κατά την αποφράδα εκείνη ημέρα του Ιουλίου του 1907, αλλά συνθέτουν σε μεγάλο βαθμό το ιστορικό υπόβαθρο των γεγονότων και δίνουν απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα.

Τα γεγονότα της Δοβίστας λίγο έλειψε να οδηγήσουν στη διακοπή των διπλωματικών σχέσεων του τότε Ελληνικού Βασιλείου με το οθωμανικό κράτος αλλά κυρίως υπήρξε ορατός ο κίνδυνος να οδηγηθούν τεχνηέντως οι μουσουλμανικοί πληθυσμοί στη διάπραξη σφαγών σε βάρος των Ελλήνων, δήθεν από αγανάκτηση για τη δράση των ελληνικών ανταρτικών σωμάτων. Αυτό δεν αποτελεί εικασία ή συμπέρασμα στο οποίο κατέληξε ο γράφων, αλλά απόρροια διατύπωσης συγκεκριμένων απειλών από υψηλά ιστάμενα πρόσωπα της οθωμανικής διοίκησης.

Τα γεγονότα της Δοβίστας απασχόλησαν το ελληνικό προξενείο των Σερρών καθ' όλη τη διάρκεια του 1907. Οι ελληνικές προξενικές αρχές βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση καθώς η πολύμηνη ανάκριση του Μπουμπούμη έφερνε στο φως επιβαρυντικά στοιχεία για τη συμμετοχή του προξενείου μας στην οργάνωση των ανταρτικών σωμάτων και τα οποία στοιχεία με ευχαρίστηση γνωστοποιούσε με κάθε ευκαιρία στον Σακτούρη ο παμπόνηρος Τούρκος γενικός διοικητής.

Τα τραγικά γεγονότα της 14ης Ιουλίου του 1907 στη Δοβίστα και στα Καμενίκια των Σερρών ανέδειξαν όμως και ένα άλλο πρόβλημα, που φάνηκε σε όλη του την έκταση αρκετές δεκαετίες αργότερα. Είναι πλέον ξεκάθαρο ότι το ελληνικό προξενείο των Σερρών δεν ήλεγχε πλήρως την κατάσταση ούτε ήταν σε θέση να ελέγξει τη δυναμική των γεγονότων.

Η ερευνά μας κατέδειξε απίστευτης επιπολαιότητας ενέργειες εκ μέρους των ανταρτικών σωμάτων, που οδήγησαν στην εξολόθρευση τους μέσα σε λίγους μήνες, αφήνοντας έκθετες τις ελληνικές προξενικές αρχές, οι οποίες «βολεύτηκαν» με την εκδοχή της προδοσίας του Μπουμπούμη, αλλά τα γεγονότα ήταν σαφώς περισσότερο πολύπλοκα και θάφτηκαν κάτω από το ειδικό βάρος των επίσημων εγγράφων και των αναφορών του προξενείου.

Για τη μάχη της Δοβίστας στην ιστορία πέρασαν τρεις αράδες με την επίσημη εκδοχή του προξενείου ότι «το αντάρτικο σώμα του καπετάν Μακούλη εξολοθρεύτηκε μετά από προδοσία του Θεοδόση Μπουμπούμη». Ήταν άλλωστε μία εκδοχή πίσω από την οποία μπορούσαν να κρυφτούν αδυναμίες, παραλείψεις και εγκληματικά λάθη. Αυτοί που ήταν σε θέση να γνωρίζουν τι πραγματικά έγινε εκείνη την ημέρα αλλά και τι προηγήθηκε εκείνους τους μήνες ήταν οι Δοβιστιανοί και κανένας άλλος.

Η μάχη της Δοβίστας μπορεί να ήταν ένα από τα πολλά επεισόδια του Μακεδονικού Αγώνα, αλλά για τους Δοβιστιανούς θα έπρεπε να είναι το κορυφαίο γεγονός και σημείο αναφοράς για τη νεώτερη ιστορία της ανατολικής Μακεδονίας. Αλλά για να γίνει αυτό κάποιοι πρέπει να προσπαθήσουν και να αφιερώσουν χρόνο και χρήμα ή τουλάχιστον να ενδιαφερθούν.

Όπως κάθε τόπος, έτσι και η Δοβίστα χωρίς την ιστορική της μνήμη θα παραμείνει ένα άσημο χωριό χαμένο στη δίνη του χρόνου, που ρημάζει τα πάντα, βασίλεια και έθνη, όπως λέγει και ο ποιητής.

 

Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΔΟΒΙΣΤΑΣ

Η μάχη της Δοβίστας

Μετάληψη θεία τ' Αγίασμα, καθαγίασε ξανά,

που πέσανε σαν ήρωες παιδιά Δοβιστιανά,

παλικάρια λεοντόκαρδα του Τσιάπου

και καπετάν Μακούλη.

 

Εξιστορεί μια Μούσα υμνεί, θρηνεί!

Δεν ήταν μάχη αυτή, δεν ήτανε πόλεμος

μα σκοτωμός άδικος, άνισος πεθαμός

"Να η Δοβίστα έγινε σαν ένα νέο Σούλι"

...................................................

 

Κι από 'κείνη τη μέθεξη, έξη λεβεντομάχοι

κι όσοι για τον Άδη δεν πρόκαμαν, τυχεροί,

σε ανήλια σύρθηκαν σκοτεινά δεσμωτήρια

του έθνους να σκάσει ο μίσχος ανθός

απ' τ' άφατα κολαστήρια ως την Ανάσταση.

 

(Από τη Συλλογή Γ. ΠΑΛΑΣΚΑ)

 

 

Βασίλης Σ. Κάρτσιος

 

 Καταγραφή - προσαρμογή εργασίας στο διαδίκτυο

Αθανασιάδης Αθανάσιος