Μικρό ιστορικό της Πεντάπολης Σερρών

Τα πρώτα ίχνη ζωής στην Πεντάπολη καταγράφονται στην πρώιμη εποχή του χαλκού (3.000 π. Χ) και συγκεκριμένα στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου. Η πρώτη από Ελληνικής πλευράς τομή, σε θέση της εποχής του χαλκού, έγινε εδώ και από τις ανασκαφικές έρευνες που έγιναν σ' αυτή την περιοχή, από την ομάδα του αρχαιολόγου κ. Γραμμένου Δ., στα μέσα και τα τέλη της δεκαετίας του '80. προέκυψε ότι ο οικισμός αυτός είναι της πρώιμης εποχής του χαλκού. Κατά την διάρκεια της ανασκαφής προέκυψαν διάφορα ευρήματα, όπως όστρακα, βάσεις από πήλινα αγγεία, χείλη, λαβές, πυριτόλιθος επεξεργασμένος ή ακατέργαστος. Επίσης βρέθηκε εστία κατά τη διάρκεια της ανασκαφής. Ο οικισμός αυτός συνδεόταν με τους μεγάλους πολιτισμούς του Αιγαίου και των ανακτόρων εκεί κάτω.

Αργότερα η ιστορία καταγράφει την παρουσία των Πελασγών και των Θρακών (Σιροπαιόνων) στην περιοχή. Στα χρόνια του Αλεξάνδρου έως και τα Ρωμαϊκά φαίνεται ότι υπήρξε μεγάλη άνθηση στην περιοχή. Αυτό μαρτυρεί η πληθώρα των αρχαιολογικών ευρημάτων που έχει καταγράψει η μνήμη των κατοίκων και που δυστυχώς η πλειονότητα τους έχει καταλήξει στα υπόγεια των σπιτιών ή σε αρχαιοκάπηλους. Ορατό δείγμα της εποχής εκείνης είναι η γέφυρα που υπάρχει στην περιοχή Ζαγαριάνη (Σιδηροδρομικός Σταθμός Χρυσού).

Η Πεντάπολη ήταν ιδανικός τόπος για κατοίκηση, γι' αυτό και είχε μεγάλη ανάπτυξη. Τα πλεονεκτήματα που παρείχε ήταν :

Πολλές πηγές για υδροδότηση.

Πολλοί ομαλοί λόφοι για κατοικία.

2 μεγάλοι δρόμοι περνούσαν κοντά από το χωριό (η σημερινή περίπου εθνική οδός στα βόρεια και ο βασιλικόδρουμους, 3 Kh νότια).

Έχει μεγάλο δικό της κάμπο.

Βρίσκεται κοντά στο βουνό (ξυλεία - κυνήγι).

Βρίσκεται κοντά στον βάλτο που σχημάτιζε τότε ο Στρυμόνας (κυνήγι, καλάμια, καλλιέργειες).

Η πρώτη καταγραφή του ονόματος του χωριού γίνεται την Βυζαντινή εποχή και το χωριό αναφέρεται με το όνομα Ξυλοπήγαδο. Το όνομα αυτό διατηρείται στα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας και στη συνέχεια καταγράφεται ως Σαρμουσακλί (ο τόπος που μυρίζει σκόρδο - Σκορδοχώρι).

Κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας δεν αναπτύχθηκε σημαντικός μουσουλμανικός πληθυσμός (100-200 μουσουλμάνοι έναντι 600-700 χριστιανών). Οι μουσουλμάνοι είχαν τζαμί στην περιοχή του σημερινού ηρώου (γκρεμίστηκε το 1916) και οι χριστιανοί είχαν ως μητροπολιτικό ναό τον Άγιο Αθανάσιο, που συνεχίζει ως σήμερα. Επίσης στο Σαρμουσακλί υπήρχε τούρκικος σταθμός έφιππης χωροφυλακής.

Η ύπαρξη σχεδόν όλων των ξωκλησιών, μαρτυρείται τουλάχιστον από τα πρώτα χρόνια της τούρκικης κατοχής, σύμφωνα με τους τουρκικούς φορολογικούς καταλόγους, ενώ τουλάχιστον δύο έχουν ερημώσει και εξαφανιστεί και τα ίχνη τους από ανθρώπινες επεμβάσεις (Αικατερίνης - 1928, Κωνσταντίνου - 1998).

Με την άνοδο του ελληνικού επαναστατικού κινήματος του 1821 και τους διωγμούς και τις σφαγές των Τούρκων, άρχισαν να έρχονται οι πρώτοι μετανάστες στην περιοχή και το χωριό μας. Αργότερα, περί το 1850-70 η μεγάλη ζήτηση του βαμβακιού, καθώς επίσης και η μεγάλη άνοδος της τιμής του καπνού στις αρχές του 20ου αιώνα, έφεραν στο χωριό μας νέα εργατικά χέρια, από πολλές περιοχές της Ελλάδας (καταγράφεται προσέλευση εργατών κυρίως από την Ήπειρο, την Δυτική Μακεδονία, Χαλκιδική, Θράκη, αλλά και από Πελοπόννησο, Κρήτη κ.α.). Να σημειώσουμε ότι κατά την τουρκοκρατία το 85% της μακεδονικής γης ήταν ακαλλιέργητο. Έτσι υπήρχε πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη των ζητούμενων καλλιεργειών (βαμβάκι - καπνός - αμπέλι). Αποτέλεσμα της προσέλευσης των νέων κατοίκων, ήταν η εκτίναξη του πληθυσμού από τα 800 άτομα το 1800, σε 1200 το 1883, σε 1600 το 1908 για να φτάσει το 1961 να αριθμεί η Πεντάπολη 3275 άτομα. Στην αύξηση του πληθυσμού βοήθησε πολύ και η βελτίωση των συνθηκών υγιεινής, η οποία μείωσε κατά πολύ την θνησιμότητα στην βρεφική και παιδική ηλικία.

Κατά τη διάρκεια του πρώτου βαλκανικού πολέμου, ήρθαν στην Πεντάπολη ορισμένες οικογένειες Βουλγάρων, με σκοπό την εγκατάσταση τους. Αρχικά ήθελαν να χτίσουν δικό τους χωριό κοντά στο σημερινό ποδοσφαιρικό γήπεδο. Μετά από «ωριμότερες σκέψεις», αποφάσισαν να εκδιώξουν όλους τους κατοίκους και να εγκατασταθούν στα σπίτια τους. Επί μια εβδομάδα οι Πενταπολίτες περιπλανιόταν στα γειτονικά χωριά, όταν τους συνάντησε στο χωριό Εμμανουήλ Παπά, ο Βούλγαρος βασιλιάς Μπόρις και διέταξε να επιστρέψουν πίσω. Όταν όμως επέστρεψαν, οι Βούλγαροι είχαν πάρει ότι μπορούσαν και τα σπίτια ήταν ουσιαστικά άδεια.

Με την ένταξη του χωριού μας στην ελληνική επικράτεια το 1913, το χωριό μας πήρε προσωρινά και άτυπα το όνομα Κωνσταντινιάς (το όνομα του βασιλιά), επειδή σε έρανο που έγινε για την ενίσχυση του Εθνικού Στόλου, ήταν το πρώτο χωριό σε εισφορές στον Νομό Σερρών, διατήρησε όμως το όνομα Σαρμουσακλί ως το 1927, οπότε και πήρε το σημερινό όνομα : Πεντάπολη, επειδή ήταν διοικητικό και εμπορικό κέντρο της περιοχής. Παράλληλα σημειώθηκε μεγάλη ανάπτυξη σε πολλούς τομείς. Φτιάχτηκαν πλατείες, γρανιτοστρώθηκαν αρκετοί δρόμοι, κατασκευάστηκαν αρδευτικές δεξαμενές στον κάμπο ξαναχτίστηκε ο μητροπολιτικός ναός του Αγίου Αθανασίου, καθώς και τα ξωκλήσια, δημιουργήθηκε φιλαρμονική το 1938, δύο ποδοσφαιρικές ομάδες (Ηρακλής και Φιλοπρόοδος), κινηματογράφος, συνεταιρισμός, χοροεσπερίδες, ιατρείο, φαρμακείο, κ.λ.π. Από κει και πέρα και το χωριό μας επλήγη από την αστυφιλία και την κατάπτωση της αγροτιάς. Σήμερα η Πεντάπολη διαθέτει : Παιδικό σταθμό, νηπιαγωγείο, Δημοτικό σχολείο, Γυμνάσιο, Λύκειο, Πνευματικό κέντρο, Παιδική και Εφηβική Βιβλιοθήκη, Πολιτιστικό σύλλογο, Αθλητικό σύλλογο, Φιλαρμονική, ΚΑΠΗ, Αστυνομικό σταθμό, Ταχυδρομείο, Φαρμακείο, Αγροτικό ιατρείο, οδοντιατρείο, αγροτικό συνεταιρισμό.

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΝΤΑΠΟΛΗ

Δεν υπάρχουν σαφείς μαρτυρίες για την έναρξη της συστηματικής εκπαίδευσης στην Πεντάπολη, αλλά υπάρχει μαρτυρία ότι στην Πεντάπολη λειτουργούσε πεντατάξιος Σχολή (Σχολείο) ήδη από το 1892. Το σχολείο τότε (κόκκινο σχολειό) βρισκόταν στην θέση της σημερινής αστυνομίας. Το 1905 γκρεμίστηκε το παλιό κτίριο και ανηγέρθη καινούργιο στην ίδια θέση.

Η έντονη πληθυσμιακή ανάπτυξη και η οικονομική ευμάρεια των κατοίκων, τους οδήγησε στην απόφαση να ανεγείρουν με δικές τους δαπάνες το διδακτήριο που σήμερα βρίσκεται το Γυμνάσιο και το Λύκειο και που τότε λειτούργησε ως Δημοτικό Σχολείο. Έτσι στις 28 Ιουνίου 1925, έγινε η κατάθεση του θεμέλιου λίθου της ανεγέρσεως. Η ανέγερση αποπερατώθηκε το 1931 και εκείνο το σχολικό έτος λειτούργησε το σχολείο σ΄ αυτό το κτίριο. Η έκταση που εκτείνεται σήμερα το Γυμνάσιο και Λύκειο μαζί με τις αυλές τους, ανήκε στην εκκλησία της Αγίας Παρασκευής, η οποία λειτουργούσε και ως κοιμητηριακός ναός του κάτω μέρους του χωριού. Στον χώρο που βρίσκεται δίπλα από την Αγία Παρασκευή και σήμερα είναι πευκόφυτος, υπήρχε χριστιανικό νεκροταφείο, του οποίου η χρήση σταμάτησε το 1923.

Κατά την διάρκεια της Βουλγάρικης κατοχής του 1940-44, οι Βούλγαροι έκλεισαν το ελληνικό σχολείο και έφτιαξαν το Βουλγάρικο σε καφενεία της σημερινής πλατείας Χορού (Κοινότητας). Πολλοί μαθητές αρνούνταν να παρακολουθήσουν το βουλγάρικο σχολείο και αρκετούς τους μάζεψαν οι Βούλγαροι από τα χωράφια με την βία. Αυτήν την εποχή το κτίριο του σχολείου λειτούργησε σαν στρατώνας των Βουλγάρων. Αποτέλεσμα αυτής της τακτικής ήταν, όταν ελευθερώθηκε η χώρα μας, να έχουν συσσωρευτεί πολλά παιδιά σε κάθε τάξη, επειδή είχαν διακόψει την φοίτηση τους.

Κατά τα έτη 47-48 στο κτίριο στο κτίριο του σημερινού Γυμνασίου - Λυκείου διανεμόταν η αμερικάνικη βοήθεια της UNRA.

Κατά τα έτη 1948 - 1953 περίπου, στο ίδιο κτίριο λειτούργησε οικοκυρική σχολή με οικοτροφείο, φιλοξενώντας 50 περίπου κορίτσια από την Πεντάπολη αλλά και από άλλα χωριά, όπως Νιγρίτα, Νέο Σούλι κ.λ.π. Στις αίθουσες που επικοινωνούν μεταξύ τους με ξύλινες πόρτες, δίνονταν από τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου, οι καθιερωμένες παραστάσεις στις 28 Οκτωβρίου και 25 Μαρτίου, με την προσέλευση πλήθους κόσμου.

Κατά τα έτη 1955-1971 λειτούργησε ιδιωτικό εξατάξιο Γυμνάσιο.

Από το 1956 λειτουργεί Παιδικός Σταθμός και από το 1964 το νηπιαγωγείο με 50 νήπια.

Το 1972 ιδρύθηκε Δημόσιο εξατάξιο Γυμνάσιο, στο οποίο φοιτούσαν 500 μαθηταί και μαθήτριες εκ των οποίων οι 130 ήταν κάτοικοι Πενταπόλεως, οι δε υπόλοιποι των γύρω Κοινοτήτων. Η στέγαση του Γυμνασίου έγινε στο νότιο τμήμα του κτιρίου. Την ίδια χρονιά στο Δημοτικό Σχολείο φοιτούν 250 μαθηταί, όλοι από την Πεντάπολη. Το 1979 ανεγείρεται το νέο Δημοτικό Σχολείο, στο οποίο μεταστεγάστηκε το Δημοτικό και τους χώρους του παλιού Δημοτικού σχολείου κατέλαβαν το Γυμνάσιο - Λύκειο.

Προσκοπισμός

Το 1924 δημιουργήθηκε η ομάδα Προσκόπων Πενταπόλεως από τον ιδρυτή και αρχηγό της τον κ. Παπακωνσταντίνου, δάσκαλο και διευθυντή του δημοτικού σχολείου Πενταπόλεως. Δυστυχώς όμως η ζωή της ομάδας αυτής ήταν μικρής διάρκειας.

Το 1961 δημιουργήθηκε Προσκοπικό Σύστημα στην Πεντάπολη με δύναμη 25 Προσκόπων, 30 Λυκοπούλων και 3 Βαθμοφόρων το οποίο ανήκε στην δημιουργηθείσα Τοπική Εφορεία Προσκόπων Πενταπόλεως.

Το 1968 δημιουργήθησαν τα Συστήματα Προσκόπων Εμμανουήλ Παπά με δύναμη 18 Προσκόπων, 12 Λυκοπούλων και 3 Βαθμοφόρων και το Σύστημα Τούμπας με δύναμη 20 Προσκόπων και 2 Βαθμοφόρων τα οποία υπήχθησαν στην Τοπική Εφορεία Πενταπόλεως. Έτσι η Τοπική Εφορεία Πενταπόλεως είχε στη δύναμή της 3 συστήματα.

Η δραστηριότητα των προσκόπων και των λυκόπουλων ήταν αρκετά σημαντική και προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στο κοινωνικό σύνολο σε εξορμήσεις για τον ευπρεπισμό και καθαριότητα και εξωραϊσμό των κοινοτήτων των, πραγματοποιούν δενδροφυτεύσεις στην περιοχή τους και βοηθούν αναξιοποθούντας συμπολίτες τους. Πραγματοποιούν εκδρομές και εκπαιδεύσεις σύμφωνα με το προσκοπικό πρόγραμμα και ενωμοτάρχες των συμμετέχουν σε τζαμπορέττα ενωμοταρχών της περιφερειακής εφορείας Σερρών και σε διάφορες άλλες εκπαιδευτικές συγκεντρώσεις της περιφέρειας.

Το 1971 το Σύστημα του Νέου Σουλίου διαλύεται. Το 1973 τα συστήματα Πενταπόλεως και Χρυσού διαλύονται. Το 1974 το σύστημα Αγίου Πνεύματος διαλύεται καθώς και το σύστημα Εμμανουήλ Παπά. 

Γουδεντζίκης  Σ. Παναγιώτης

καθηγητής φυσικής αγωγής, ιστοριοδίφης

 Καταγραφή - προσαρμογή εργασίας στο διαδίκτυο

Αθανασιάδης Αθανάσιος